วิจักขณ์ พานิช เป็นคนรุ่นใหม่ ซึ่งเติบโตมาในสมัยของโลกาภิวัตน์ โดยที่ไทยเราถูกครอบด้วยวัฒนธรรมตะวันตก อย่างโงหัวแทบไม่ขึ้น ทั้งทางการศึกษา (ดังที่ท่านอาจารย์พุทธทาสบอกว่าแบบหมาหางด้วน) และทางสื่อสารมวลชน ยิ่งเป็นลูกชายคนเดียวของครอบครัวที่พอมีอันจะกินด้วยแล้ว ก็เลยออกจะเป็นลูกบังเกิดเกล้า ที่บางครั้งก็ถึงกับมีพยศกับบิดามารดา ดังที่ข้าพเจ้าก็เผชิญมาคล้ายๆ กัน หากวิจักขณ์ได้รับกุศลกรรมจากกัลยาณมิตรในวัยเรียน จนได้ไปภาวนาทางสำนักของคุณแม่สิริ กรินชัย นอกเหนือไปจากการปฏิบัติธรรมที่สวนโมกข์ฯ

ก็คำสอนของพระพุทธเจ้านั้น โดยเนื้อหาสาระแล้ว ท้าทายไม่ให้คนเชื่ออย่างตามๆ กันไป หรือตามลัทธิพิธีกรรมต่างๆ หากให้แต่ละคนรู้จักแสวงหาคำตอบที่สำคัญสำหรับชีวิตด้วยตัวของตัวเอง

คนที่เป็นตัวของตัวเองอย่างวิจักขณ์ ย่อมจะหาทางได้เอง จนกล้าท้าทายการศึกษากระแสหลัก และสิ่งซึ่งโลกาภิวัตน์ถือว่าเป็นความสำเร็จในชีวิต ไม่ว่าจะยศศักดิ์ อัครฐาน ทรัยพ์ศฤงคาร หรือมายาการอื่นๆ แม้ในนามแห่งความเป็นเลิศในทางวิชาการ

ใช่ว่าการแสวงหาอะไรๆ นอกระบบ จะเป็นไปได้ง่าย แม้เมื่อวิจักขณ์ได้ไปเรียนที่มหาวิทยาลัยนาโรปะ ที่สหรัฐอเมริกาแล้ว ก็ใช่ว่านั่นจะเป็นคำตอบ เคราะห์ดีที่เขาพบครูที่นั่นอย่างฟอเรสท์ เค็ทชิน ซึ่งคนส่วนใหญ่ในสถาบันการศึกษาแห่งนั้นก็แทบมองไม่เห็นคุณวิเศษของเธอ แต่วิจักขณ์เข้าถึงความลุ่มลึกของเธอและเห็นว่าคำของเธอสำคัญในเรื่อง education กับ Education นอกเหนือไปจากกัลยาณมิตรชาวพุทธฝรั่งอีกบางคน ซึ่งมีอิทธิพลกับเขา แต่ที่มีอิทธิพลกับเขาที่สุด น่าจะได้แก่ท่านโซเกียม ตรุงป้า รินโปเช ซึ่งเป็นผู้ให้กำเนิดมหาวิทยาลัยนาโรปะ ทั้งๆ ที่ท่านผู้นั้นมีอะไรๆ ให้ชาวพุทธทั่วไปอาจต้องตั้งข้อกังขามิใช่น้อย แต่ท่านก็คงไว้ซึ่งปัญญาคุณและกรุณาคุณเป็นอย่างยิ่ง แม้มองในแง่ของพุทธศาสนิกชนคนไทย ที่เคร่งในรูปแบบของศีลาจารวัตร ท่านตรุงป้าอาจไม่เข้าข่ายของสาธุชน แต่ใครเล่าจะตัดสินคุณธรรมหรือความวิเศษมหัศจรรย์ของมหาสิทธาได้ ยิ่งคำนี้ด้วยแล้ว พวกเราชาวไทยเกือบเข้าไม่ถึงกันเอาเลย

อิทธิพลของท่านตรุงป้านี้แล ที่ช่วยให้วิจักขณ์เห็นคุณค่าของวัชรยานและมหายาน อย่างที่นำมาเสริมฐานเดิมที่เถรวาทของเขา ดังท่านอาจารย์พุทธทาสก็เปิดกว้างยิ่งนัก ไม่แต่กับคำสอนของพุทธศาสนานอกแบบแผนของเราเอง หากท่านแนะให้เรารับเอาศาสนาอื่นๆ มาศึกษาอย่างเคารพนับถือ ไม่น้อยไปกว่าศาสนาดั้งเดิมของเราเองด้วยซ้ำ

ก็ในทางวัชรยานนั้น จำต้องมีครูต้น (Root Guru) เพื่อเข้าถึงพระรัตนตรัยได้อย่างถ่องแท้ จนอภิเษกเข้าสู่ตันตรยาน อย่างไปพ้นปริยัติศึกษา หากเข้าถึงปฏิบัติศึกษาอย่างถึงแก่น

นี่วิจักขณ์ก็ประกอบกุศลกรรมมาดีอีก ดังได้อาจารย์เรยินัล เรย์ มาเป็นครูต้น จนได้ภาวนาตามหนทางของตันตระโยคะ อย่างที่ยังไม่มีคนไทยคนใดได้เข้าถึง ทั้งๆ ที่การปฏิบัติดังกล่าวจะยากเย็นเพียงใด วิจักขณ์ก็ใช้ทั้งทมะและขันติ รวมทั้งพรหมวิหาร ช่วยให้เข้าถึงได้ตามกระแสแห่งวัชรยานและตันตรยาน อย่างน่านิยมชมชอบ

ถ้าเปรียบกับอาหาร หนังสือเล่มนี้ก็เป็นเพียงการเรียกน้ำย่อยอย่างที่ฝรั่งเรียกว่าออเดิฟ ดังที่คนไทยรุ่นพี่ของวิจักขณ์ที่นาโรปะชอบลิ้มรสเช่นนี้ยิ่งนัก ต่อแต่นี้ไป เราคงจะได้ฟังหรืออ่าน งานเขียนหรือคำพูดในแนวทางของวัชรยาน ที่เป็นเนื้อหาสาระยิ่งๆ ขึ้น พร้อมกันนี้ก็อย่าไปหวังอะไรให้มากนัก จากธรรมะนอกแนวทางเดิมๆ ของเรา ถ้าแนวทางเก่าหรือใหม่ ตีประเด็นไปที่แก่นธรรม ไม่ใช่ที่เปลือกกระพี้แล้วไซร้ อะไรๆ ก็เป็นไปตามแนวทางของพระอริยมรรคด้วยกันทั้งนั้นแล

ส. ศิวรักษ์

มาฆบูชา

๓ มีนาคม ๒๕๕๐